EMDR, İngilizce Eye Movement Desensitization and Reprocessing ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak kullanılmaktadır. Psikolog Francine Shapiro tarafından 1980’lerin sonunda geliştirilen EMDR, özellikle travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) tedavisinde araştırılmış ve zaman içerisinde farklı klinik alanlarda da kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde Dünya Sağlık Örgütü (WHO), EMDR’yi yetişkinlerde TSSB için değerlendirilebilecek psikolojik …
EMDR, İngilizce Eye Movement Desensitization and Reprocessing ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak kullanılmaktadır. Psikolog Francine Shapiro tarafından 1980’lerin sonunda geliştirilen EMDR, özellikle travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) tedavisinde araştırılmış ve zaman içerisinde farklı klinik alanlarda da kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde Dünya Sağlık Örgütü (WHO), EMDR’yi yetişkinlerde TSSB için değerlendirilebilecek psikolojik müdahaleler arasında göstermektedir.
Okuma Önerileri
Travmatik bir yaşantı sonrasında herkes aynı şekilde etkilenmez. Bazı kişiler yaşanan olayın ardından zaman içerisinde toparlanabilirken, bazı kişilerde olayın etkileri daha uzun süre devam edebilir. Travmatik yaşantıların ardından olayın tekrar tekrar hatırlanması veya yeniden yaşanıyormuş gibi hissedilmesi, olayla ilişkili düşünce ve duygulardan kaçınma, yoğun kaygı ve sürekli tetikte olma gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Bu belirtiler kişinin günlük yaşamını, ilişkilerini, eğitimini veya iş hayatını etkileyebilir.
EMDR, kişinin geçmişte yaşadığı ve bugün hâlâ rahatsızlık veren deneyimlerin ele alınmasına yönelik yapılandırılmış bir yaklaşımdır. Uygulamada amaç, geçmişte yaşanan olayı ortadan kaldırmak veya kişinin anısını silmek değildir. Bunun yerine, travmatik yaşantıyla ilişkili rahatsız edici tepkilerin azalmasına ve kişinin yaşanan olayla ilgili daha işlevsel bir değerlendirmeye ulaşmasına yardımcı olmak hedeflenir.
EMDR Nasıl Çalışır?
EMDR uygulamasında kişinin bugün rahatsızlık yaşamasına neden olan belirli anılar veya yaşantılar üzerinde çalışılabilir. Danışandan hedef anıyla ilişkili görüntüleri, düşünceleri, duyguları ve bedensel duyumları fark etmesi istenebilir.
Bu süreçte uygulayıcının yönlendirmesiyle çift yönlü uyarımlardan yararlanılır. Bunlar çoğunlukla göz hareketleri şeklinde uygulanırken, kişinin ihtiyaçlarına veya tercihine göre sesler ya da dokunsal uyarımlar da kullanılabilir. İşleme sırasında hedef anıyla ilişkili farklı düşünceler, görüntüler, duygular veya bedensel duyumlar ortaya çıkabilir. Uygulayıcı, danışanın deneyimini takip ederek süreci yönlendirir.
EMDR’nin nasıl ve neden etkili olduğuna ilişkin farklı açıklamalar bulunmaktadır. Bununla birlikte, yöntemin altında yatan mekanizmanın tamamen açıklığa kavuştuğunu söylemek mümkün değildir. Bu nedenle EMDR’yi “beyindeki travmayı silen”, “travmatik anıyı yok eden” veya kişiye yaşadığı olayı unutturan bir yöntem olarak tanımlamak doğru değildir.
EMDR Nasıl Uygulanır?
EMDR doğrudan travmatik anının işlenmesine geçmek yerine, kişinin yaşadığı güçlüklerin ve danışma sürecine yönelik ihtiyaçlarının değerlendirilmesiyle başlar. Danışman; kişinin yaşadığı olayları, mevcut belirtilerini ve baş etme kaynaklarını değerlendirerek süreci planlar.
Hazırlık aşamasında kişinin yoğun duygularla ve rahatsız edici anılarla baş edebilmesine yardımcı olacak yöntemler üzerinde çalışılabilir. Ardından EMDR sırasında üzerinde çalışılacak hedef anılar belirlenir. Danışanın bu anıyla ilişkili görüntü, düşünce, duygu ve bedensel duyumları fark etmesinin ardından uygulaycının yönlendirmesiyle çift yönlü uyarımlar kullanılır.
EMDR yapılandırılmış bir süreçtir. NICE, yetişkinlerde TSSB için uygulanan EMDR’nin doğrulanmış bir yönteme dayanmasını, aşamalı biçimde yürütülmesini ve eğitimli uygulayıcılar tarafından süpervizyon altında uygulanmasını önermektedir.
EMDR Hangi Durumlarda Kullanılır?
EMDR’nin en güçlü bilimsel dayanaklarından biri travma sonrası stres bozukluğunun tedavisidir. WHO, EMDR’yi yetişkinlerde TSSB için kullanılabilecek psikolojik müdahaleler arasında değerlendirmektedir. NICE da uygun yetişkinlerde TSSB tedavisi için EMDR’yi önerilen psikolojik tedavi seçeneklerinden biri olarak ele almaktadır.
EMDR farklı psikolojik sorunlar ve travmatik yaşantılarla ilişkili güçlüklerde de araştırılmış ve klinik uygulamalarda kullanılmaktadır. Ancak farklı sorunlardaki bilimsel kanıtların düzeyi aynı değildir. Bu nedenle EMDR’nin her türlü psikolojik soruna yönelik, tek başına ve herkes için uygun bir tedavi yöntemi olduğu düşünülmemelidir.
Hangi yaklaşımın uygun olduğu; kişinin yaşadığı güçlükler, belirtileri, ihtiyaçları, tercihleri ve klinik değerlendirme doğrultusunda belirlenmelidir.
EMDR Hakkında Bilimsel Araştırmalar Ne Söylüyor?
EMDR’nin özellikle TSSB tedavisindeki etkililiği üzerine çok sayıda bilimsel çalışma yapılmıştır. WHO’nun güncel değerlendirmesinde, EMDR’nin yetişkinlerde TSSB belirtilerinin azaltılması ve tedavi sonrasında TSSB tanısının devam etme olasılığının azalması açısından fayda sağlayabileceğine ilişkin kanıtlar bulunmaktadır. WHO, EMDR’yi yetişkin TSSB’sinde değerlendirilmesi gereken psikolojik müdahaleler arasında koşullu bir öneriyle yer vermektedir.
Farklı klinik kılavuzlar da EMDR’ye yer vermektedir. NICE, uygun yetişkinlerde TSSB tedavisi için EMDR sunulmasını önermektedir. Amerikan Psikoloji Birliği’nin (APA) güncel kılavuzunda ise EMDR, yetişkin TSSB’si için koşullu olarak önerilen tedaviler arasında yer almaktadır. APA aynı zamanda EMDR’nin diğer psikolojik tedavilere üstün olduğunu söylemek için yeterli kaliteli karşılaştırmalı kanıt bulunmadığını belirtmektedir.
Dolayısıyla mevcut bilimsel kanıtlar, EMDR’nin özellikle TSSB tedavisinde başvurulabilecek ve etkinliği araştırmalarla desteklenen seçeneklerden biri olduğunu göstermektedir. Ancak EMDR’yi herkes için en etkili veya diğer yöntemlerden üstün bir tedavi olarak değerlendirmek doğru değildir.
Travmatik yaşantılar bazı kişiler üzerinde uzun süre devam eden psikolojik etkiler oluşturabilir. Bu etkiler günlük yaşamı, ilişkileri ve kişinin kendisiyle ilgili değerlendirmelerini zorlaştırabilir. EMDR, özellikle TSSB tedavisinde bilimsel araştırmalarla desteklenen yaklaşımlardan biridir.
Bununla birlikte EMDR bir “travma silme” yöntemi değildir ve her kişi için aynı şekilde uygulanması beklenmez. Sürecin kişinin ihtiyaçları doğrultusunda planlanması ve eğitimli bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yürütülmesi önem taşır.
Travmatik bir yaşantının ardından devam eden belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uygun tedavi seçeneklerinin belirlenmesi için bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel değerlendirme almak önemli bir ilk adım olabilir.
Sık Sorulan Sorular
EMDR travmatik anıları siler mi?
Hayır. EMDR’nin amacı kişinin yaşadığı olayı unutmasını veya anıyı silmesini sağlamak değildir.Uygulama sırasında amaç, travmatik yaşantıyla ilişkili yoğun rahatsızlığın azalmasına ve kişinin bu yaşantıyı bugün daha az zorlayıcı biçimde hatırlayabilmesine yardımcı olmaktır.
EMDR sırasında travmayı anlatmak zorunda mıyım?
EMDR sırasında kişinin yaşadığı travmatik olayın bütün ayrıntılarını uzun uzun anlatması her zaman gerekli değildir. Bununla birlikte sürecin planlanabilmesi için kişinin yaşadığı güçlükler ve uygulama hedefleri değerlendirilir. EMDR’nin uygulanma biçimi kişinin ihtiyaçlarına ve danışmanın klinik değerlendirmesine göre değişebilir.
EMDR’de neden göz hareketleri kullanılır?
EMDR sırasında göz hareketleri, danışmanın yönlendirdiği çift yönlü uyarımın bir biçimidir. Bunun yanında ses veya dokunma yoluyla verilen uyarımlar da kullanılabilir. Göz hareketlerinin EMDR’nin etkisine tam olarak nasıl katkıda bulunduğu konusunda farklı açıklamalar bulunmakla birlikte, mekanizmanın bütünüyle açıklığa kavuştuğunu söylemek mümkün değildir.
EMDR kaç seans sürer?
Seans sayısı kişinin ihtiyaçlarına, yaşadığı travmaların niteliğine ve süreçteki ilerlemeye göre değişebilir. NICE, yetişkinlerde TSSB için EMDR’nin genellikle 8–12 seans içerisinde uygulanmasını, ancak klinik olarak gerekli olduğunda daha fazla seans yapılabileceğini belirtmektedir.
EMDR Herkes için Uygun mudur?
Her yaklaşımda olduğu gibi EMDR’nin kişiye uygun olup olmadığı da değerlendirilmelidir. Uygulamaya başlamadan önce kişinin yaşadığı güçlükler, mevcut belirtileri, ihtiyaçları ve baş etme kaynakları değerlendirilir.
Bu değerlendirme sonucunda EMDR’nin uygun bir seçenek olup olmadığına karar verilebilir. EMDR’nin yapılandırılmış biçimde ve uygun eğitim almış uygulayıcılar tarafından yürütülmesi önemlidir. Uygulama sürecinin içeriği ve süresi ise kişinin ihtiyaçlarına göre değişebilir. EMDR, özellikle TSSB alanında bilimsel araştırmalarla desteklenen seçeneklerden biridir. Uygulama sürecindeki temel amaç geçmişte yaşananları değiştirmek değil, geçmişte yaşananların bugün üzerindeki etkisini ele alarak kişinin yaşamını daha işlevsel biçimde sürdürebilmesine yardımcı olmaktır.
